تحصیل دارایی به طور رایگان (اهدایی)؛ ثبت حسابداری و نکات مهم

گاهی ممکن است دارایی‌هایی از طرف سهامداران یا مؤسساتی نظیر سازمان‌های دولتی، مؤسسات غیرانتفاعی و سایر اشخاص به واحد تجاری اهدا شود. اهدای این‌گونه دارایی‌ها ممکن است بلاعوض یا مشروط و موکول به رعایت و تحقق شرایط خاصی باشد. در این مقاله از آکادمی لیزان در ارتباط با تحصیل دارایی اهدایی صحبت خواهیم کرد.

شرکت ممکن است از مالکان خود و یا دیگران اموالی را به‌رسم هدیه دریافت نماید که در این باره می‌توان به اهدای یک قطعه زمین توسط دولت اشاره کرد.
تحصیل دارایی اهدایی
هنگامی که دارایی به‌صورت هدیه دریافت می‌شود مفهوم دقیق بهای تمام شده بیانگر این است که نباید دارایی دریافت شده را ثبت نمود؛ اما در این‌گونه موارد نمی‌توان اصل بهای تمام شده را مدنظر قرارداد چرا که خالص دارایی‌های واحد تجاری در اثر کمک‌های اهدایی افزایش پیدا یافته و این یک واقعیت است و نمی‌توان آن را نادیده انگاشت.

طبق استانداردهای حسابداری، دارایی‌هایی که در انتقال یک‌جانبه (انتقال یک‌جانبه عبارت است از انتقال یک‌طرفه دارایی‌ها یا خدمات از واحد تجاری به صاحبان آن یا سایر اشخاص و یا انتقال یک‌طرفه دارایی‌ها یا خدمات از صاحبان واحد تجاری یا سایر اشخاص به واحد تجاری) دریافت می‌شود باید بر مبنای ارزش منصفانه دارایی دریافت شده در دفاتر ثبت شود و هرگونه هزینه‌ای که واحد تجاری بابت خدمات کارشناسی و هزینه‌های مختصر پرداخت می‌نماید به بهای تمام شده دارایی اضافه گردد.

اصل بهای تمام شده تاریخی را نمی‌توان در تعیین مبلغی که دارایی‌های اهدایی به آن ثبت خواهند شد، مورداستفاده قرارداد در این‌گونه موارد، بهای تحمل شده توسط دریافت‌کننده (نظیر کارمزد حقوقی نقل‌وانتقال) احتمالاً در مقایسه باارزش منصفانه دارایی‌های اهدایی ناچیز خواهد بود و در نتیجه بهای تمام شده، برآورد معقولی از ارزش منصفانه دارایی‌های اهدایی نخواهد بود. ازاین‌رو دارایی‌های اهدایی باید به ارزش منصفانه در زمان اهدا که در صورت امکان از طریق مظنه قیمت بازار دارایی قابل‌تعیین خواهد بود، ثبت شود. اگر مظنه قیمت بازار موجود نباشد باید از مظنه قیمت بازار دارایی‌های مشابه و یا تکنیک‌های تعیین ارزش از قبیل ارزش فعلی جریان‌های نقدی برآوردی بهره گرفت. این روش عدول از اصل بهای تمام شده تلقی نمی‌شود؛ بلکه خاطرنشان می‌سازد بهای تمام شده تاریخی صرفاً زمانی که برآورد معقولی از ارزش منصفانه دارایی تحصیل شده در اختیار گذارد مورداستفاده قرار می‌گیرد. هنگامی که بهای تمام شده چنین هدفی را برآورده نمی‌سازد باید متوسل به رویکردی شد که نتایج واقعی‌تری در اختیار می‌گذارد.

هنگامی که دارایی به واحد تجاری اهدا می‌شود دو حالت وجود دارد:
در مواردی که دارایی ثابت مشهود به طور غیرمشروط اهدا می‌شود. در این صورت دارایی به ارزش منصفانه اندازه‌گیری شده و به‌عنوان درآمد اهدایی در صورت سود و زیان دوره مالی گزارش می‌شود.
در مواردی که دریافت دارایی موکول به ایفای تعهداتی از طرف دریافت‌کننده باشد در این صورت ارزش تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض برآورد و در حسابی تحت عنوان تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض (نوعی بدهی) ثبت می‌شود.

تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض بر اساس مدت‌زمان ایفای تعهد یا بر مبنای عمر مفید دارایی اهداشده به‌حساب درآمد اهدایی منظور می‌شود. در مواردی که مدت‌زمان ایفای تعهد یا عمر مفید دارایی اهدا شده به‌وضوح قابل‌تعیین نباشد، کمک بلاعوض در دوره دریافت به‌عنوان درآمد شناسایی می‌شود.
شایان توجه است چنانچه اهداکننده دولت باشد، دریافت‌کننده دارایی اهدایی باید از نحوه حسابداری مندرج در متن قوانین مربوطه تبعیت نموده و دارایی اهدایی را مستقیماً در بخش حقوق صاحبان سهام تحت عناوینی نظیر سرمایه دولت یا دارایی اهدایی منعکس نماید.

مثال: شرکت کاوه ماشین‌آلاتی به ارزش منصفانه 1،000،000،000 ریال به شرکت خاور هدیه می کند. شرکت خاور نیز ارزش منصفانه ماشین آلات را هم به عنوان یک دارایی و هم به عنوان درآمد اهدایی ثبت خواهد کرد:
ماشین‌آلات 1،000،000،000
درآمد اهدایی ناشی از دریافت ماشین‌آلات 1،000،000،000

مثال: شرکت لیزان در تاریخ 01/01/1402 ساختمانی را در اطرف شهر تهران به شرکت تولیدی البرز اعطا نموده است. شرکت نیز در قبال دریافت ساختمان مذکور تعهدی نمود که ظرف مدت 5 سال آینده تعداد 300نفر (هر سال 60 نفر) از هنرجویان شرکت لیزان در این شرکت تحت آموزش قرار گیرند. ارزش منصفانه ساختمان مذکور در هنگام اعطای آن 800،000،000 بوده و هزینه کارآموزی هنرجویان حدودا 500،000،000 ریال برآورد می شود. عمر مفید باقی مانده ساختمان 10 سال می باشد.
مطلوب است: انجام ثبت‌های لازم در دفتر روزنامه شرکت البرز در سال 1402

01/01/1402 : ساختمان 800،000،000
تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض 500،000،000
درآمد اهدایی 300،000،000

29/12/1402 هزینه استهلاک ساختمان 80،000،000 800،000،000/10
استهلاک انباشته ساختمان 8،000،000

29/12/1402 تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض 100،000،000 500،000،000/5
درآمد اهدایی 100،000،000

باتوجه‌به آنچه از خاطرتان گذشت قاعده کلی برای شناسایی هدیه (کمک بلاعوض) به‌عنوان درآمد دوره یا بدهی این است که تعهدات مرتبط با این کمک‌ها تا پایان دوره موردنظر ایفا شده باشد یا به‌تدریج طی سنوات بعدی ایفا گردد. در مثال اول هدیه به‌عنوان درآمد و در حالت دوم به‌عنوان بدهی تلقی می‌گردد.

 

مثال: فرض کنید وزارت جهاد کشاورزی 5 قطعه زمین به ارزش منصفانه 3،000،000،000 ریال را به شرکت موکریان اهدا می کند. شرکت موکریان چنین ثبتی را در دفاتر ثبت می نماید:
زمین 3،000،000،000
سرمایه اهدایی 3،000،000،000

نکته: چون اهداکننده، دولت می‌باشد باید از حساب سرمایه اهدایی یا سرمایه دولت استفاده کرد.

استرداد دارایی اهدایی (کمک بلاعوض):
گاهی اوقات دریافت‌کننده دارایی اهدایی به دلیل عدم رعایت شرایط مقرر مجبور به استرداد دارایی می‌گردد. در خصوص کمک‌های دریافتی جهت تحصیل دارایی‌های غیرجاری که طبق رویه مندرج در قوانین آمره در بخش حقوق صاحبان سهام انعکاس یافته است، بازپرداخت آن نیز تابع نحوه عمل حسابداری مقرر در قوانین آمره خواهد بود:

چنانچه استرداد کمک بلاعوض متضمن برگشت عین دارایی غیرجاری مرتبط با کمک باشد، ضمن حذف مبلغ دفتری دارایی بلندمدت و بدهی مربوط (کمک بلاعوض دولت) از حساب‌ها، هرگونه تفاوت موجود بین حساب‌های مزبور و نیز مبالغ اضافی احتمالی مورد مطالبه اعطاکننده در صورت سود و زیان شناسایی می‌گردد.
هرگاه عین دارایی غیرجاری مرتبط با کمک بلاعوض توسط اعطاکننده مطالبه نگردد، بازپرداخت کمک تا میزان بدهی موجود (حصه تخصیص نیافته کمک بلاعوض) موجب حذف بدهی می‌گردد. هرگونه مازاد قابل‌پرداخت دراین‌رابطه، در صورت انطباق با معیارهای شناخت دارایی‌های ثابت مشهود، موجب افزایش در مبلغ ثبت شده دارایی مربوطه خواهد شد و در غیر این صورت فوراً به‌عنوان هزینه شناسایی می‌گردد. استهلاک انباشته اضافی که در صورت نبود کمک تا آن تاریخ محاسبه می‌شد، تعیین و فوراً به‌عنوان هزینه شناسایی می‌گردد.
مثال: اطلاعات زیر در ارتباط با ساختمانی که به‌عنوان کمک بلاعوض دریافت شده در پایان سال 1401 از دفاتر شرکت کوهسار استخراج شده است:
بهای تمام شده ساختمان = 1،000،000
استهلاک انباشته ساختمان 400،000
مانده تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض = 500،000
به دلیل عدم رعایت شرایط اهدا، شرکت کوهسار ساختمان اهدایی را عودت داده و مبلغ 150،000 ریال نیز جریمه پرداخت می نماید.
مطلوب است: انجام ثبت لازم در شرکت کوهسار

استهلاک انباشته ساختمان 400،000
تعهدات مرتبط با کمک بلاعوض 500،000
زیان ناشی از استرداد دارایی اهدایی 250،000
ساختمان 1،000،000
بانک 150،0000

منابع مورداستفاده:
حسابداری میانه 1 ، جمشید اسکندری
حسابداری مالی، ایرج نوروش و همکاران

توضیح و مقایسه انواع سیستم‌های بهایابی

در این مقاله به بررسی انواع سیستم‌های بهایابی (بهایابی واقعی، بهایابی نرمال و بهایابی استاندارد) پرداخته، آن‌ها را با همدیگر مقایسه کرده و مزایا و معایب هرکدام از سیستم‌ها را به‌صورت کامل توضیح داده‌ایم.
بهایابی چیست؟
همان‌طور که می‌دانیم فرایند تعیین بهای هر چیزی (که اصطلاحاً موضوع تعیین بها نامیده می‌شود) بهایابی نام دارد. به بیان ساده در بهایابی دنبال این موضوع هستیم که مشخص کنیم کالا و یا خدمتی که توسط شرکت تولید و یا ارائه می‌شود برای خود شرکت چقدر تمام شده است؛ یعنی شرکت چقدر منابع صرف تولید کالا و یا ارائه خدمت کرده است که به آن بها و یا قیمت تمام شده گفته می‌شود.

انواع سیستم‌های بهایابی
در دروس حسابداری صنعتی و تجزیه تحلیل‌های مربوط به بهایابی برای اینکه راحت‌تر بتوانیم قیمت تمام شده (بها) را محاسبه کنیم، عوامل تولید و یا ارائه خدمت معمولاً به سه دسته مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار ساخت تقسیم می‌شود. یادآوری می‌شود که عوامل مستقیم (شامل مواد مستقیم و دستمزد مستقیم) عواملی از تولید است که می‌توان آن‌ها را به موضوع تعیین بها رهگیری کرد؛ سایر عوامل تولید که قابلیت رهگیری به موضوع تعیین بها را ندارد سربار ساخت نامیده می‌شوند. پس برای بهایابی کافی است که مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار ساخت مربوط به موضوع تعیین بها جمع‌آوری گردد. برای جمع‌آوری عوامل فوق و محاسبه بهای تمام شده روش‌های مختلفی وجود دارد که به آن‌ها سیستم‌های بهایابی گفته می‌شود که در حالت کلی سیستم‌های بهایابی به سه دسته تقسیم می‌شوند:
سیستم بهایابی واقعی – سیستم بهایابی نرمال – سیستم بهایابی استاندارد
1- سیستم بهایابی واقعی:
در این روش ، همان طور که از نام آن پیداست برای محاسبه بها از مقادیر واقعی استفاده می گردد یعنی می بایست صبر کنیم تا کالا و یا خدمت تولید شود و سپس دنبال ان باشیم که برای تولید این کالا چه میزان مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار ساخت به صورت واقعی صرف شده است. از مزیتهای این روش می توان سادگی و راحتی درک ان را نام برد اما استفاده از این روش دارای معایبی است که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

این روش از دیدگاه مدیریتی و کنترلی چندان کارا نیست؛ زیرا گزارش‌های مربوط به بهای تمام شده مربوط به گذشته بوده و معیار و مبنای مناسبی برای کنترل هزینه‌ها و ارزیابی عملکرد کارکنان در اختیار مدیر قرار نمی‌دهد.
باتوجه‌به آنکه قسمت زیادی از بهای سربار به‌صورت دوره‌ای روی می‌دهد بهای سربار در طی دور متغیر بوده و در مواردی تا پایان دوره مشخص نخواهد بود؛ در نتیجه بهای تمام شده محاسبه شده در این روش با تأخیر و یا دارای نوسان خواهد بود.

برای محاسبه بهای تمام شده می‌بایست صبر کرد تا محصول تولید گردد. در دسترس نبودن بها قبل از تولید، شرکت را برای بازاریابی و تعیین قیمت فروش محصولات با مشکل مواجه می‌سازد.

2- سیستم بهایابی نرمال:
این روش که نسبت به روش بهایابی واقعی روش بهتری است برای محاسبه بها، مواد مستقیم و دستمزد مستقیم به صورت واقعی جمع آوری شده ولی برای محاسبه سربار ساخت به جای سربار واقعی از سربار جذب شده استفاده می گردد. یعنی بر اساس یکی از مبانی جذب سربار از قبیل ساعات کار مستقیم، دستمزد مستقیم، ساعات کار ماشین الات و… سربار جذب محصولات می گردد. این روش نیز نسبت به روش سوم ساده تر است ولی نسبت به روش اول دارای معایب کمتری است و باعث می شود که محاسبه بهای تمام شده به موقع تر و با نوسان کمتری همراه باشد.
3- سیستم بهایابی استاندارد:
در این روش برای محاسبه بهای تمام شده از عوامل استاندارد مواد ، دستمزد و سربار استفاده می شود. برای تعیین عوامل استاندارد ساخت محصول (که در کارت استاندارد محصول خلاصه و جمع آوری می گردد)، در ابتدای دوره کارکنان قسمت های مختلف سازمان با همکاری و تعامل با یگدیگر مشخص می کنند که هر محصول به لحاظ استاندارد به چه میزان مواد مستقیم، دستمزد مستفیم و سربار نیاز دارد؛ به مبالغ مذکور عوامل استاندارد بها گفته می شود. در طی دوره مبالغ استاندارد ملاک ثبت ها قرار گرفته و تفاوت مبالغ استاندارد با مبالغ واقعی مواد، دستمزد و سربار باعث ایجاد تجزیه تحلیل ارزشمندی در شرکت ها می شود که به ان تجزیه تحلیل انحرافات گفته می شود. این روش اگر چه دارای پیچیدگی هایی است اما از لحاظ کنترلی و مدیریتی نسبت به روش های دیگر برتری داشته و ضعف های آنان را پوشش می دهد.

مفهوم بدهکار و بستانکار در حسابداری

بدهکار و بستانکار از جمله لغات و اصطلاحات بسیار پرکاربرد در زمینه حسابداری و مالی است. استفاده از این لغات در شرایط مختلف می‌تواند معانی کاملاً متفاوتی داشته باشد به همین دلیل ممکن است این واژه‌ها برای نوآموزان حسابداری و سایر افرادی که شناختی از حسابداری ندارند مبهم باشد.

در ادامه حالت‌های کلی و معانی متفاوت این دو واژه درهرحالت را بررسی می‌کنیم:

حالت اول) هنگامی که از این واژه‌ها به‌منظور بیان وضعیت مالی افراد مختلف استفاده می‌شود معنی این واژه‌ها ساده و مطابق با انتظار عامه مردم است؛ بدهکار، فرد و یا شرکتی است که بدهی دارد؛ یعنی برای تصفیه وضعیت مالی خود می‌بایست مبالغی را پرداخت کند. به‌عنوان‌مثال وقتی بیان می‌شود که فلانی بدهکار است؛ یعنی مقروض است؛ یعنی می‌بایست مبالغی را به افراد دیگری که از آن‌ها کالا، خدمات و یا پول دریافت کرده است پرداخت کند. طرف دیگری که می‌بایست مبالغ به او پرداخت شود چه نام دارد؟ بستانکار. پس بستانکار فردی است که از افراد و شرکت‌های مختلف طلب دارد و بدهکار می‌بایست مبالغی را برای تصفیه بدهی خود به بستانکار پرداخت کند. تمام و به همین به‌سادگی! ولی حالت دوم؟
حالت دوم) این حالت همان زمانی است که غیر حسابداران با آن آشنایی چندانی ندارند و حالتی است که از این واژه‌ها و یا بهتر است بگویم از این اصطلاحات دررابطه‌با حساب‌های مختلف استفاده می‌شود.
حساب چیست؟ آیا منظورتان فقط حساب‌های بانکی شرکت است؟ می‌گوییم خیر!
حساب ابزاری (شکل و یا جدولی) است که کاهش و یا افزایش تمام دارایی‌ها، بدهی‌ها، سرمایه، درآمدها و هزینه‌ها در آن ثبت می‌شود. هر حساب دارای دو طرف است: سمت راست و سمت چپ! سمت راست هر حساب بدهکار نامیده می‌شود و سمت چپ هر حساب را بستانکار می‌گویند. در اینجا دیگر نمی‌بایست معنای لغوی بدهکار و بستانکار را مدنظر قرار دهیم. بدهکار و بستانکار دررابطه‌با حساب‌ها یک اصطلاح است، یک قرارداد است که بر اساس این قرارداد تمامی حسابداران به‌طرف راست حساب‌های می‌گویند بدهکار و به سمت چپ حساب‌های می‌گویند بستانکار. پس هنگامی که می‌گویند فلان حساب بستانکار شد؛ یعنی مبلغی در سمت چپ آن حساب یادداشت (اصطلاحاً ثبت) گردید و وقتی گفته می‌شود که فلان حساب دیگر بدهکار شد؛ یعنی مبلغی در سمت راست حساب ثبت گردید. نمونه ساده‌ای از یک حساب و سمت بدهکار و بستانکار در روبرو نشان‌ داده‌ شده است:

انواع پرداخت‌ها در حسابداری دولتی

در این مقاله انواع پرداخت‌ها در حسابداری دولتی ایران (حسابداری بخش عمومی) را که مبنای آن قانون محاسبات عمومی است توضیح خواهیم داد به‌نحوی‌که بتوانید در بخش عمومی آن‌ها را درک کرده و تفاوت بین آن‌ها را به‌راحتی تشخیص دهید.

الزام به رعایت قوانین و مقررات در حسابداری دولتی
سیستم حسابداری بخش عمومی هر کشوری می‌بایست سازوکاری را فراهم کند که علاوه بر رعایت استانداردهای حسابداری، گزارش‌هایی منطبق بر قوانین و مقررات حاکم بر بخش دولتی را تهیه و ارائه نماید. یکی از مهم‌ترین قوانین و مقررات حاکم بر حسابداری بخش دولتی، قانون محاسبات عمومی است که تعاریف تعهد، هزینه، تنخواه‌گردان پرداخت، پیش‌پرداخت و علی‌الحساب به ترتیب در مواد 19، 23، 27، 28 و 29 قانون محاسبات عمومی کشور آورده شده است. برای آشنایی با انواع پرداخت ها ابتدا لازم است با مفهوم تعهد آشنا شویم.

 

تعهد
بر اساس ماده 19 قانون محاسبات عمومی کشور:
تعهد عبارت است از ایجاد دین (بدهی) بر ذمه (عهده) دولت ناشی از:
الف- تحویل کالا و یا انجام‌دادن خدمت
ب- اجرای قراردادهایی که با رعایت مقررات منعقد شده باشد
ج- احکام صادره از مراجع قانونی و ذی‌صلاح
د- پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها و یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانون.

پس به طور خلاصه، تعهد یعنی اینکه در نتیجه دریافت کالا و یا خدمت، انجام قرارداد، رأی دادگاه‌ها و یا تعهدات بین‌المللی یک بدهی برای دستگاه اجرایی و یا دولت به وجود بیاید. چرا تعهد را توضیح دادیم؟! چون پرداخت‌های بخش عمومی بر اساس آن تعریف شده است.

هزینه
بر اساس ماده 23 قانون محاسبات عمومی کشور:
هزینه عبارت از پرداخت‌هایی است که به طور قطعی به ذی‌نفع در قبال تعهد و یا تحت عنوان کمک یا عناوین مشابه با رعایت قوانین و مقررات صورت می‌گیرد.
دقت در مفاد قانون فوق مشخص می‌سازد برای‌آنکه هزینه در بخش عمومی یا دولتی شناسایی شود می‌بایست:
الف- حتماً پرداخت انجام شده باشد؛ در نتیجه دریافت کالا و خدمات به‌تنهایی باعث شناسایی هزینه نمی‌شود.
ب- پرداخت در قبال تعهد و یا کمک باشد؛ در نتیجه درصورتی‌که قبل از تعهد مبالغی پرداخت شود این پرداخت‌ها هزینه نیست
ج- پرداخت به‌صورت قطعی باشد؛ یعنی با طرف حساب، تصفیه‌حساب کامل صورت بگیرد پس پرداخت‌های قبل از تصفیه‌حساب کامل (حتی بعد از تعهد)، هزینه تلقی نمی‌شود.
بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت برای شناسایی هزینه باید تعهد ایجاد شده باشد (کالا و خدمات دریافت شده باشد)، پول را پرداخت کرده باشیم و در حالت کلی این پرداخت قطعی باشد (تصفیه‌حساب کرده باشیم).

تنخواه‌گردان پرداخت
بر اساس ماده 27 قانون محاسبات عمومی کشور:
تنخواه‌گردان پرداخت عبارت است از وجهی که از محل تنخواه‌گردان حسابداری از طرق ذیحساب با تأیید وزیر یا رئیس مؤسسه یا مقامات مجاز از طرف آنها برای انجام برخی هزینه‌ها در اختیار واحدها و یا مأمورین قرار می‌گیرد تا به‌تدریج که هزینه‌ها انجام می‌شود اسناد هزینه تحویل و مجدداً وجه دریافت دارند.
پس به طور خلاصه مبالغی که به کارپرداز و یا مأمور خرید دستگاه اجرایی داده می‌شود که هزینه‌ها و یا سایر پرداخت‌ها را انجام دهد تنخواه‌گردان نامیده می‌شود.

تعهد
بر اساس ماده 19 قانون محاسبات عمومی کشور:
تعهد عبارت است از ایجاد دین (بدهی) بر ذمه (عهده) دولت ناشی از:
الف- تحویل کالا و یا انجام‌دادن خدمت
ب- اجرای قراردادهایی که با رعایت مقررات منعقد شده باشد
ج- احکام صادره از مراجع قانونی و ذی‌صلاح
د- پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها و یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانون.

پس به طور خلاصه، تعهد یعنی اینکه در نتیجه دریافت کالا و یا خدمت، انجام قرارداد، رأی دادگاه‌ها و یا تعهدات بین‌المللی یک بدهی برای دستگاه اجرایی و یا دولت به وجود بیاید. چرا تعهد را توضیح دادیم؟! چون پرداخت‌های بخش عمومی بر اساس آن تعریف شده است.

پیش‌پرداخت
بر اساس ماده 28 قانون محاسبات عمومی کشور:
پیش‌پرداخت عبارت است از پرداختی که از محل اعتبارات مربوطه بر اساس احکام و قراردادها طبق مقررات پیش از انجام تعهد صورت می‌گیرد.
بنابراین، درصورتی‌که قبل از دریافت کالا و خدمات مبلغی را به‌طرف مقابل پرداخت نماییم پیش‌پرداخت انجام داده‌ایم

علی‌الحساب
بر اساس ماده 29 قانون محاسبات عمومی کشور:
علی‌الحساب عبارت است از پرداختی که به‌منظور ادای قسمتی از تعهد با رعایت قوانین و مقررات صورت می‌گیرد.
پس بر اساس بند فوق درصورتی‌که تعهد اتفاق افتاده باشد و تنها قسمتی از آن بدهی پرداخت گردد به آن پرداخت علی‌الحساب می‌گویند.

مقایسه انواع پرداخت‌ها
برای یادگیری راحت‌تر می‌توان پرداخت‌ها را به دودسته کلی تقسیم کنیم.
دسته اول- پرداخت‌های قبل از انجام تعهد که شامل پیش‌پرداخت و تنخواه‌گردان پرداخت است:
پیش‌پرداخت:اگر قبل از ایجاد بدهی و دریافت کالا و خدمات، مبالغی پرداخت شود پیش‌پرداخت نامیده می‌شود.
تنخواه‌گردان پرداخت: درصورتی‌که (قبل از انجام تعهد) مبالغی به کارپرداز و یا مسئول خرید پرداخت گردد تنخواه‌گردان پرداخت نامیده می‌شود.
دسته دوم- پرداخت‌های بعد از انجام تعهد که شامل هزینه و علی‌الحساب است:
هزینه: بعد از تعهد مبالغی که به‌صورت قطعی به‌طرف حساب پرداخت می‌گردد هزینه نام دارد.
علی‌الحساب: بعد از ایجاد تعهد و یا بدهی تنها قسمتی از آن (به‌صورت غیرقطعی) پرداخت شود علی‌الحساب انجام داده ایم.

سخن پایانی
در این مقاله به بررسی کامل انواع پرداخت‌ها در حسابداری بخش عمومی ایران مطابق با قانون محاسبات عمومی کشور پرداخته شد؛ این تعاریف می‌بایست در ثبت‌های بودجه‌ای دستگاه‌های اجرایی مبنا قرار داده شود؛ اما دقت کنید که تعریف هزینه از دیدگاه استانداردهای حسابداری بخش عمومی ایران متفاوت با تعریف فوق بوده و تعاریف قانون محاسبات عمومی مبنای ثبت‌های حسابداری مالی نخواهد بود.

مالیات مؤسسات کشتیرانی و هواپیمایی خارجی (ماده 113 قانون مالیات های مستقیم)

در این مقاله کوتاه به بررسی و نحوه محاسبه مالیات مؤسسات کشتیرانی و هواپیمایی خارجی که در ماده 113 قانون مالیات های مستقیم به آن اشاره شده است، می‌پردازیم.
به استناد ماده 113 ق.م.م مالیات موسسات کشتیرانی و هواپیمایی خارجی ‌بابت کرایه مسافر و حمل کالا و امثال آنها از ایران به طور مقطوع‌ عبارت است از 5 درصد کلیه وجوهی که از این بابت عاید آنها خواهد شد؛ اعم از این که وجوه مزبور در ایران یا در مقصد یا در بین ‌راه دریافت شود.
نمایندگی یا شعب مؤسسات مذکور در ایران موظف‌اند تا بیستم ‌هر ماه صورت وجوه دریافتی ماه قبل را به اداره امور مالیاتی محل ‌تسلیم و مالیات متعلق را پرداخت نمایند. مؤسسات مذکور از بابت ‌این‌گونه درآمدها مشمول مالیات دیگری به‌عنوان مالیات‌بردرآمد نخواهند بود. هرگاه شعب یا نمایندگی‌های مذکور صورت‌های مقرر را به‌موقع تسلیم نکنند یا صورت ارسالی آنها مطابق واقع نباشد در این صورت مالیات متعلق بر اساس تعداد مسافر و حجم محمولات ‌علی‌الرأس تشخیص خواهد شد.
همچنین در تبصره این ماده ذکر شده، در مواردی که مالیات متعلق بر درآمد مؤسسات ‌کشتیرانی و هواپیمایی ایرانی در کشورهای دیگر بیش از 5 درصد کرایه‌ دریافتی باشد با اعلام سازمان ذی‌ربط ایرانی‌، وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است مالیات شرکت‌های کشتیرانی و هواپیمایی تابع کشورهای فوق را معادل نرخ مالیاتی آنها افزایش دهد.

در ادامه سه تست از آزمون مشاوران مالیاتی در سنوات گذشته برای شما عزیزان آماده کرده‌ایم که این موضوع براتون شفاف‌تر بشه.

آزمون مشاوران مالیاتی سال 1401
در اجرای ماده 113 قانون مالیات‌های مستقیم، نمایندگی‌ها یا شعب مؤسسات کشتیرانی و هواپیمایی خارجی مکلف هستند به ترتیب تا چه تاریخی صورت وجوه دریافتی ماه قبل را به اداره امور مالیاتی محل تسلیم و چند درصد از وجوه ناشی از کرایه مسافر و حمل بار که عاید مؤسسات مذکور شده است را به‌عنوان مالیات مقطوع پرداخت کنند؟
الف) بیستم هر ماه – 5 ب) پایان ماه بعد – 5
ج) بیستم هر ماه – 3 د) پایان ماه بعد – 3
گزینه الف صحیح است.

آزمون مشاوران مالیاتی سال 1399
مالیات موسسات کشتیرانی و هواپیمایی خارجی بابت کرایه مسافر و حمل کالا و امثال آن‌ها از ایران چگونه محاسبه می‌شود؟
الف) 5 درصد کلیه وجوهی که از این بابت عاید آن ها می شود به نرخ ماده 105 ق.م.م ب) 2 درصد کلیه وجوهی که از این بابت عاید آن ها می شود به نرخ ماده 105 ق.م.م ج) معادل 2 درصد کلیه وجوهی که از این بابت عاید آن ها می شود.
د) 5 درصد کلیه وجوهی که از این بابت عاید آن ها می شود.
گزینه د صحیح است.

آزمون مشاوران مالیاتی سال 1396
میزان درآمد و هزینه‌های شرکت کشتیرانی خارجی آلفا بابت کرایه مسافر و حمل‌ونقل کالا و امثال آن‌ها از ایران به شرح زیر است:
دریافتی از ایران 1،000 میلیون ریال
دریافتی در بین راه 700 میلیون ریال
دریافتی در مقصد 500 میلیون ریال
کل هزینه‌ها 1،800 میلیون ریال
چنانچه نرخ مالیات مؤسسات کشتیرانی ایرانی در کشور خارجی آلفا 7% باشد، مالیات شرکت خارجی در ایران چند میلیون ریال است؟
الف) 154 ب) 110 ج) 100 د) 66
گزینه الف صحیح است. 154 = 0.07 * 2200 = 500 + 700 + 1000
سخن پایانی
در این مقاله به نحوه محاسبه مالیات موسسات کشتیرانی و هواپیمایی خارجی پرداختیم و تمامی نکات و موارد مهم آن را برای شما مخاطبین عزیز تشریح کردیم و در پایان هم چند تست برای تسلط بیشتر شما حل نمودیم.

معرفی کامل رشته حسابداری

در این مقاله به بررسی و معرفی رشته حسابداری به‌عنوان یکی از پرطرف‌دارترین رشته‌های دانشگاهی در ایران که دارای بازار کار بسیار مناسبی است خواهیم پرداخت. ابتدا سعی می‌کنیم تعریفی ساده از این رشته ارائه داده، سپس انواع شاخه‌ها و گرایش‌های رشته حسابداری، بازار کار رشته حسابداری، توانایی‌های لازم برای کسب موفقیت در این رشته و سایر موارد را بررسی خواهیم کرد
حسابداری چیست؟
درصورتی‌که این رشته را برای تحصیل انتخاب کرده و یا انتخاب خواهید کرد بارها با این جمله در کتاب‌های مختلف رشته حسابداری مواجه خواهید شد که حسابداری زبان تجارت است؛ اما منظور این جمله چیست؟ در پاسخ می‌توان بیان کرد برای ارتباط با هر شخصی می‌بایست از یک وسیله ارتباطی که به آن زبان (کلامی، نوشتاری، اشاره، برنامه و…) گفته می‌شود استفاده کرد؛ حسابداری دقیقاً چنین کاربردی برای حوزه تجارت دارد. برای اینکه بتوانیم در حوزه تجارت و یا هر کسب‌وکاری فعالیت کرده و آن را به نحو احسن مدیریت نماییم ناگزیر به استفاده از حسابداری هستیم. اگر بخواهیم تعریف ساده‌ای از رشته حسابداری ارائه کنیم می‌توانیم بگوییم که درایت رشته، اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی قسمت‌های مختلف سازمان جمع‌آوری‌شده و سپس این اطلاعات ثبت و پردازش می‌گردد و در نهایت در قالب گزارش‌های مختلف در اختیار استفاده‌کنندگان گزارش‌های حسابداری قرار می‌گیرد تا بتوانند با استفاده از این اطلاعات تصمیم‌گیری‌های مختلفی انجام دهند.
استفاده‌کنندگان اطلاعات حسابداری
چه کسانی از اطلاعات حسابداری استفاده می‌کنند؟ آیا حسابداری فقط برای مدیران و جهت اداره کسب‌وکار استفاده می‌شود؟ خیر، استفاده‌کنندگان اطلاعات حسابداری طیف بسیار گسترده‌ای از افراد را در برمی‌گیرد که در زیر به تعدادی از آن اشاره می‌گردد.
سرمایه‌گذاران: هر فردی برای تصمیم‌گیری دررابطه‌با سرمایه‌گذاری در یک شرکت و یا کسب‌وکار نیازمند اطلاعات مالی مختلفی است که سودآوری کسب‌وکار، نرخ بازگشت سرمایه و غیره را برآورد کرده و در نهایت بر اساس آن تصمیم‌گیری کند.
مدیران شرکت‌ها: مدیران جهت اداره کسب‌وکار و استفاده کارا و اثربخش از منابع سازمان جهت جلوگیری از اتلاف منابع و دستیابی به بهترین نتایج نیازمند اطلاعات مالی مختلفی از قبیل بهای تمام شده، ضایعات، پیش‌بینی فروش، هزینه‌ها و…. هستند که برای اغلب این نیازها می‌بایست به سیستم اطلاعاتی حسابداری سازمان مراجعه نمایند.
اعتباردهندگان: اعتباردهندگان مختلف از قبیل بانک‌ها و افراد مختلف جهت ارائه وام و اعتبار نیازمند آن هستند که وضعیت سودآوری مشتریان و توانایی بازپرداخت وام‌ها توسط آن‌ها را ارزیابی کنند. بهترین منبع برای کسب اطلاعات فوق، صورت‌ها و گزارش‌های مالی مختلف است که توسط سیستم حسابداری تهیه می‌شود.
دولت‌ها: دولت‌ها نیز برای تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی علاقه‌مند به جمع‌آوری و بررسی اطلاعات مالی شرکت‌ها و سایر بنگاه‌های خرد هستند. از طرف دیگر امروزه منبع اصلی درآمد اکثر دولت‌ها و حکومت‌ها مالیات است و برای وصول صحیح و منصفانه مالیات‌ها نیاز به منبع و مدارک قابل‌رسیدگی ای از اطلاعات است که می‌بایست توسط سیستم حسابداری شرکت‌ها و سازمان‌ها تهیه و نگهداری شود.
و در نهایت عموم مردم: امروز عموم مردم به شکل مستقیم و یا غیرمستقیم تحت‌تأثیر فعالیت شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف قرار می‌گیرند به همین دلیل به موارد مختلفی از قبیل وضعیت سودآوری شرکت‌ها، بهای تمام شده محصولات، رعایت استانداردهای محیط زیستی و…. علاقه‌مند هستند. اکثر نیازهای اطلاعاتی عموم مردم را نیز می‌توان با خروجی‌ها و گزارش‌های تهیه شده بر اساس سیستم اطلاعاتی شرکت‌ها پاسخ داد.
دقت در گستردگی استفاده‌کنندگان اطلاعات حسابداری و نیازهای اطلاعاتی آنان که در بالا تنها به مهم‌ترین آن‌ها اشاره شد نشان می‌دهد که چرا نیاز به رشته حسابداری در جامعه بسیار بالا است.
شاخه‌های رشته حسابداری
حسابداری مالی: هدف این شاخه از رشته حسابداری، برآورده‌کردن نیازهای اطلاعاتی افراد برون‌سازمانی است. در این شاخه از حسابداری، اطلاعات جهت استفاده افراد خارج از سازمان از قبیل سرمایه‌گذاران و سهام‌داران، اعتباردهندگان، دولت‌ها و عموم افراد با استفاده از قوانین خاصی که به آن استانداردهای حسابداری مالی گفته می‌شود، تهیه و ارائه می‌گردد.
حسابداری مدیریت: همان‌طور که از نام این شاخه از حسابداری پیداست، هدف این شاخه، تهیه اطلاعات جهت استفاده در تصمیمات مختلف مدیران شرکت است؛ حسابداران مدیریت می‌بایست قادر باشند که گزارش‌های مختلف را بر اساس شکل و محتوای مدنظر مدیران و استفاده‌کنندگان درون‌سازمانی فراهم کنند.
حسابرسی: اطلاعاتی که توسط شرکت برای استفاده‌کنندگان برون‌سازمانی تهیه می‌شود ممکن است جانب‌دارانه باشد و توسط شرکت به نفع خود دست‌کاری شود. این اطلاعات تا زمانی که توسط یک مرجع متخصص بررسی نشود قابل‌باور و اتکا نخواهند بود. شاخه‌ای از حسابداری که وظیفهٔ بررسی گزارش‌های مالی و مدارک زیر بنای آن‌ها را به عهده داشته و می‌بایست دررابطه‌با آن اظهارنظر کند، حسابرسی است.
حسابداری مالیاتی: این شاخه از حسابداری وظیفه تهیه و ارائه گزارش‌ها و مدارک موردنیاز برای محاسبه رقم صحیح مالیات را به عهده دارد. علاوه بر دانش عمومی حسابداری، آگاهی و تسلط بر قوانین مالیاتی مختلف نیازمند فعالیت در این شاخه از حسابداری است.
حسابداری دولتی: سازمان‌های دولتی و همچنین دولت‌ها و حکومت‌ها نیز می‌بایست در قبال قدرت و منابع مختلفی که مردم به امانت در اختیار آن‌ها قرار داده‌اند به مالیات‌دهندگان، اعتباردهندگان و عموم مردم پاسخگو باشند. یکی از مهم‌ترین جنبه‌های پاسخگویی، پاسخگویی مالی است که بر اساس آن دولت‌ها می‌بایست در قبال منابع و مصارف مالی خود پاسخگو بوده و بیان کنند که آیا وصول و مصرف این منابع بر اساس قوانین مصوب است یا خیر. حسابداری دولتی، ابزار مناسبی برای ایفای وظیفه پاسخگویی مالی حکومت‌ها است.
علاوه بر شاخه‌های اصلی فوق، امروزه شاهد رشد و توسعه شاخه‌های دیگری از حسابداری از جمله حسابداری منابع انسانی، حسابداری محیط‌زیست و غیره هستیم که نویددهنده آینده‌ای هر چه‌بهتر برای این رشته است.

وضعیت بازار کار فارغ‌التحصیلان رشته حسابداری
بازار کار بسیار گسترده‌ای برای فارغ‌التحصیلان رشته حسابداری وجود دارد. از حسابدار فروشگاه‌های سر کوچه تا حسابدار بزرگ‌ترین سازمان‌ها و شرکت‌های مختلف، از مسئول دریافت و پرداخت هر اداره و سازمان تا بالاترین مقامات مالی سازمان‌ها و شرکت‌ها، از استخدام در بخش دولتی تا استخدام در بخش عمومی و یا اشتغال به‌صورت انفرادی. خلاصه فرصت پیشرفت در رشته حسابداری واقعاً مهیا است، میزان پیشرفت و همچنین نحوه فعالیت به تلاش و پیگیری خودتان بستگی دارد.
توانایی لازم برای موفقیت در حسابداری
بسیاری از کسانی که می‌خواهند وارد رشته حسابداری شوند فکر می‌کنند که برای موفقیت در این رشته، درس ریاضی حرف اول را می‌زند! اما باید بدانید که برای موفقیت در این رشته نیاز به ریاضیات پیشرفته نیست و آنچه اهمیت دارد توانایی تحلیل مطالب به‌صورت منطقی است. پس خود ریاضی مهم نیست و آنچه اهمیت دارد منطق ریاضی است. شما می باست توانایی تجزیه تحلیل خود را از طریق حل تمرین‌های مختلف بالا برده و بتوانید تحلیل‌های منطقی دررابطه‌با داده‌های مالی در سازمان ارائه دهید. در این رشته حفظ‌کردن مطالب جای زیاد نداشته و آنچه اهمیت دارد توانایی تحلیل و حل مسئله توسط شماست. نظم و انضباط، پشتکار، آموزش مستمر (تا پایان عمر حرفه‌ای‌تان)، تعامل و مهارت تحلیل داده می‌تواند شما را به حسابداری موفق تبدیل کند.
از کدام شاخه‌های دبیرستان می‌توان وارد رشته حسابداری شد؟
خبر خوب انکه، از تمامی شاخه های نظری و همچنین رشته‌های فنی حرفه‌ای و کار و دانش حسابداری، امکان ورود به رشته حسابداری در دانشگاه وجود دارد.
مهم‌ترین درس‌های رشته حسابداری در دانشگاه کدام است؟
از جمله مهم‌ترین درس های تخصصی رشته حسابداری می توان به اصول حسابداری1 و 2، حسابداری میانه 1و 2 ، حسابداری پیشرفته 1 و 2 بهایابی (حسابداری صنعتی) 1و 2، مبانی حسابداری مدیریت، مبانی حسابداری بخش عمومی و حسابرسی 1 و 2 اشاره کرد.
منابع آموزشی مناسب برای این رشته کدام هست؟
خوشبختانه اساتید گرانقدر برای دروس اصلی حسابداری منابع زیاد و ارزشمندی را ترجمه و تألیف کرده‌اند که برای هر درس شما می‌توانید به کتاب‌های مختلفی دسترسی داشته باشید.

سخن پایانی
در این مقاله ، به معرفی رشته حسابداری پرداختیم؛ ابتدا این رشته به‌صورت ساده تعریف شد، استفاده‌کنندگان و نیازهای آنان به اطلاعات حسابداری تشریع گردید و سپس انواع شاخه‌های حسابداری، فرصت‌های شغلی و دروس مهم این رشته به‌صورت مختصر توضیح داده شد.

محاسبه و نکات مالیات‌بردرآمد اجاره

مالیات‌بردرآمد اجاره

ماده 52 تا 80 قانون مالیات‌های مستقیم اشاره به مالیات املاک دارد که خود شامل چندین دسته می‌باشد. ما در این مقاله از سری مقاله‌های آکادمی لیزان به تشریح مالیات‌بردرآمد اجاره و نکات و موارد مهم آن می‌پردازیم تا شما علاقه‌مندان به مبحث مالیات، با تمامی جزئیات و نحوه محاسبه آن آشنا شوید.

درآمد مشمول مالیات اجاره
به استناد ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد مشمول مالیات املاکی که به اجاره واگذار می‌گردد عبارت است از کل مال‌الاجاره، اعم از نقدی و غیرنقدی پس از کسر 25 درصد بابت هزینه‌ها و استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره.

بنابراین، درآمد مشمول مالیات اجاره با استفاده از رابطه زیر به دست می‌آید:

75% * کل مال‌الاجاره دریافتی سالانه = درآمد مشمول مالیات اجاره

25% درصد اجاره‌بهای دریافتی بابت هزینه‌ها، مشمول مالیات نیست.

مثال: آقای رحمانی یک واحد آپارتمان اداری خود را از ابتدای سال 1402 به مدت یک سال به مبلغ ماهیانه 15،000،000 تومان به اجاره واگذار نموده است.

مطلوب است: محاسبه درآمد مشمول مالیات اجاره آقای رحمانی در سال 1402

180،000،000 = 12 * 15،000،000 = جمع درآمد اجاره یک سال

135،000،000 = 75%* 180،000،000 = درآمد مشمول مالیات

نکات مهم در تعیین درآمد مشمول مالیات اجاره:
بر اساس ماده 54 قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد اجاره بر اساس قرارداد اعم از رسمی یا عادی مبنای تشخیص مالیات قرار می‌گیرد و در مواردی که قرارداد وجود نداشته باشد یا از ارائه آن خودداری گردد و یا مبلغ مندرج در آن کمتر از 80 درصد ارقام مندرج در جدول املاک مشابه تعیین و اعلام شده توسط سازمان امور مالیاتی کشور باشد، میزان اجاره‌بها بر اساس جدول اجاره املاک مشابه تعیین می‌شود.
بر اساس تبصره 5 ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، مستحدثاتی که طبق قرارداد از طرف مستأجر به نفع موجر ایجاد می‌گردد، بر اساس ارزش معاملاتی روز تحویل مستحدثه به موجر تقویم و 50 درصد آن جزء درآمد مشمول مالیات اجاره سال‌تحویل محسوب می‌گردد.
بر اساس تبصره 6 ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، هزینه‌هایی که به‌موجب قانون یا قرارداد به عهده مالک است و از طرف مستأجر انجام می‌شود و همچنین مخارجی که به‌موجب قرارداد انجام آن از طرف مستأجر تقبل شده، درصورتی‌که عرفاً به عهده مالک باشد، به بهای روز انجام هزینه تقویم و به‌عنوان مال‌الاجاره غیرنقدی به جمع اجاره‌بهای سال انجام هزینه اضافه می‌شود.
بر اساس تبصره 4 ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، املاکی که با اثاثه یا ماشین‌آلات به اجاره واگذار می‌شود، درآمد ناشی از اجاره اثاثه و ماشین‌آلات نیز جزء درآمد ملک محسوب و به درآمد مشمول مالیات اجاره اضافه می‌شود
بر اساس تبصره 7 ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، درصورتی‌که مالک اعیان احداث شده در عرصه استیجاری ملک را کلاً یا جزئاً به اجاره واگذار نماید، مبلغ اجاره پرداختی بابت عرصه به نسبت مورد اجاره از مال‌الاجاره کسر و مازاد (پس از کسر 25 درصد) به‌عنوان درآمد مشمول مالیات اجاره تلقی خواهد شد.
به استناد ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، هرگاه موجر، مالک نباشد، درآمد مشمول مالیات وی عبارت از مابه‌التفاوت اجاره دریافتی و پرداختی بابت ملک مورد اجاره می‌باشد. یعنی چنانچه شخصی ملکی را اجاره نموده و سپس آن را به دیگری اجاره دهد، درآمد مشمول مالیات وی مابه‌التفاوت اجاره دریافتی و پرداختی بدون کسر 25 درصد مذکور در ماده 53 ق.م.م خواهد بود.
معافیت‌های مالیاتی درآمد اجاره املاک
1- محل سکونت پدر یا مادر یا همسر یا فرزند یا اجداد و همچنین محل سکونت افراد تحت تکفل مالک اجاری تلقی نمی‌شود، مگر این که به‌موجب اسناد و مدارک ثابت گردد که اجاره پرداخت می‌شود. درصورتی‌که چند واحد مسکونی محل سکونت مالک و یا افراد مذکور باشد یک واحد برای سکونت مالک و یک واحد مسکونی برای هر یک از افراد مذکور به انتخاب مالک از شمول مالیات موضوع بخش مالیات‌بردرآمد املاک خارج خواهد بود. (تبصره ۱ ماده ۵۳ ق.م.م)

2- املاکی که به‌صورت رایگان در اختیار وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی دستگاه‌هایی که بودجه آنها به‌وسیله دولت تأمین می‌شود و شهرداری‌ها قرار می‌گیرد، غیر اجاری تلقی می‌شود. (تبصره ۲ ماده ۵۳ ق.م.م)

3 – طبق تبصره 8 ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، درصورتی‌که مالک، محل سکونت خود را بفروشد و در سند انتقال بدون اجاره‌بها مدتی برای تخلیه ملک داده شود، در مدتی که محل سکونت انتقال‌دهنده می‌باشد تا شش ماه و در بیع شرط مادام که طبق شرایط معامله مبیع در اختیار بایع شرطی است اجاری تلقی نمی‌شود مگر این که به‌موجب اسناد و مدارک ثابت گردد که اجاره پرداخت می‌شود.
تکالیف مستأجرین و موجرین در پرداخت مالیات‌بردرآمد اجاره املاک
تکالیف مستأجرین:

طبق تبصره 9 ماده 53 قانون مالیات‌های مستقیم، کلیه اشخاص حقوقی (اعم از دولتی یا خصوصی و یا نهادهای عمومی غیردولتی) مکلف‌اند مالیات ملک مورد اجاره خود را از مال‌الاجاره‌هایی که پرداخت می‌کنند کسر و تا پایان ماه بعد به اداره امور مالیاتی محل وقوع ملک پرداخت و رسید آن را به موجر تسلیم نمایند.

در این تبصره، قانون‌گذار یک تکلیف (مالیات تکلیفی اجاره) مهم به عهده مستأجر شخص حقوقی واگذار کرده است؛ چون ذکر شده “مکلف‌اند”. اشخاص حقوقی وقتی مستأجر باشند، پرداخت مالیات اجاره به عهده ایشان است و باید مالیات اجاره را طبق فرمول‌هایی که در بالاتر بیان کرده‌ایم از مال‌الاجاره کسر کنند و مابقی آن را به موجر پرداخت نمایند.

تکالیف موجرین:

طبق ماده 80 قانون مالیات‌های مستقیم، مالکین املاک مکلف‌اند اظهارنامه مالیاتی درآمد اجاره هر سال خود را تا پایان تیرماه سال بعد به اداره امور مالیاتی محل وقوع ملک تسلیم و مالیات متعلق را طبق مقررات پرداخت نمایند.

سخن پایانی
مالیات‌بردرآمد اجاره همواره یکی از مباحث مهم در مالیات به شمار می‌آید و از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ما در این مقاله ابتدا مالیات‌بردرآمد اجاره را تعریف و سپس تمامی نکات و موارد مهم را برای شما تشریح کردیم؛ همچنین به تکالیف موجرین و مستأجرین و معافیت‌های مهم این بخش اشاره کردیم.
اجازه دهید برای تفهیم بیشتر این ماده، یک مثال بزنیم تا مطلب را به‌خوبی درک کنید. توضیح بالا مربوط به تبصره 8 است و 2 مسئله وجود دارد.

اگر محل سکونتتان را فروخته و در سند انتقال، فرصتی برای تخلیه داده شود، فقط اگر این فرصت بدون پرداخت اجاره باشد تا 6 ماه که هنوز در محل سکونت دارید و جابه‌جا نشده‌اید، اجاری تلقی نمی‌شود مگر طبق اسناد (مثلاً اجاره‌نامه) معلوم شود اجاره می‌پردازید.

در واقع قانون‌گذار عنوان می‌کند با این که شما خانه را فروخته ولی هنوز تخلیه نکرده‌ای، طبق روال باید مستأجر شناخته شوید؛ ولی اگر در سند فرصتی به شما بابت تخلیه داده شده و شما هم اجاره‌ای در این مدت نمی‌پردازید، تا 6 ماه مستأجر شناخته نمی‌شوید و خریدار شما که بعد از تاریخ انتقال به شما مالک جدید است، مشمول مالیات‌بردرآمد اجاره در این 6 ماه نخواهد بود.

و در ادامه وقتی از بیع شرط صحبت می‌شود، منظور این است که مثلاً اگر شما در زمان فروش در سند انتقال شرطی بگذارید که فرضاً بعد از فروش تا زمانی که بنده خانه‌ای نتوانستم اجاره کنم در همین خانه خواهم ماند، در طول این مدت که طبق شرط‌وشروط معامله مبیع که در اینجا خانه است، در اختیار بایع شرطی که شما هستید، می‌باشد و شما مستأجر محسوب نشده و این خانه اجاری تلقی نمی‌گردد.

البته در انتها بازهم شرط محرز بودن عدم پرداخت اجاره در طول این مدت است. در مورد این قسمت تا زمانی که شروط برقرار و شما در آن ساکن و اجاره نمی‌دهید، حتی دیگر مدت 6 ماه نیز مطرح نیست و تا برقراری شروط فوق بدین صورت عمل خواهد شد.

۴- واحدهای مسکونی متعلق به شرکت‌های سازنده مسکن که قبل از انتقال قطعی و طبق اسناد و مدارک مثبته به‌موجب قرارداد واگذار می‌گردد مادام که در تصرف خریدار می‌باشد در مدت مذکور، اجاری تلقی نمی‌شود. (تبصره ۱۰ ماده ۵۳ ق.م.م)

5 – مالكان مجتمع‌های مسکونی دارای بیش از سه واحد استیجاری که با رعایت الگوی مصرف مسکن بنا به اعلام وزارت مسکن و شهرسازی ساخته شده و یا می‌شوند در طول مدت اجاره از صددرصد مالیات‌بردرآمد املاک اجاری معاف هستند در غیر این صورت درآمد هر شخص ناشی از اجاره واحد یا واحدهای مسکونی در تهران تا مجموع ۱۵۰ مترمربع زیربنای مفید و در سایر نقاط تا مجموع ۲۰۰ مترمربع زیربنای مفید از مالیات‌بردرآمد ناشی از اجاره املاک معاف می‌باشد. (تبصره ۱۱ ماده ۵۳ ق.م.م)

6- درصورتی‌که مالک خانه یا آپارتمان مسکونی آن را به اجاره واگذار نماید و خود محل دیگری برای سکونت خویش اجاره نماید یا از خانه‌سازمانی که کارفرما در اختیار او می‌گذارد استفاده کند در احتساب درآمد مشمول مالیات، اجاره میزان مال‌الاجاره‌ای که به‌موجب سند رسمی یا قرارداد می‌پردازد یا توسط کارفرما از حقوق وی کسر و یا برای محاسبه مالیات تقویم می‌گردد از کل مال‌الاجاره دریافتی او کسر خواهد شد (ماده ۵۵ ق.م.م)

7- در مورد شخص حقیقی که هیچ‌گونه درآمد دیگری ندارد تا میزان معافیت مالیاتی درآمد حقوق موضوع ماده ۸۴ ق.م.م از درآمد مشمول مالیات سالانه مستغلات از مالیات معاف و مازاد آن مشمول مالیات می‌گردد (ماده ۵۷ ق.م.م) لازم به توضیح است که در اجرای حکم این ماده حقوق بازنشستگی و وظیفه دریافتی و جوایز و سود ناشی از سپرده‌های بانکی درآمد تلقی نمی‌شود.

محاسبه مالیات اجاره
محاسبه مالیات‌بردرآمد اجاره املاک
نحوه محاسبه مالیات‌بردرآمد اجاره املاک به شرح زیر است

درصورتی‌که موجر، شخص حقوقی باشد: در این حالت درآمد مشمول مالیات اجاره صرفاً مشمول مالیات به نرخ مقطوع 25 درصد می‌باشد.
درصورتی‌که موجر، شخص حقیقی باشد: در این حالت درآمد مشمول مالیات را بر اساس نرخ‌های مقرر در ماده 131 قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه می‌کنیم.
نکات قابل‌توجه در محاسبه مالیات‌بردرآمد اجاره املاک اشخاص حقیقی
در مواردی که موجر، شخص حقیقی باشد، در محاسبه مالیات‌بردرآمد اجاره املاک توجه به نکات زیر ضروری و الزامی می‌باشد:

1- در محاسبه مالیات‌بردرآمد اجاره اشخاص حقیقی ابتدا باید کلیه معافیت‌های مقرر در قانون از سهم درآمد اجاره ماهانه یا سالانه مالک کسر و سپس نسبت به مابه‌التفاوت حاصله، مالیات به نرخ‌های ماده 131 قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه و کسر گردد.

2- درصورتی‌که قرارداد اجاره املاک (مستغلات) طی سال شروع شود، برای محاسبه مالیات بایستی مجموع درآمد اجاری ماه شروع قرارداد اجاره تا پایان همان سال را به دست آورد و پس از کسر 25 درصد بابت هزینه‌ها و استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره (موضوع معافیت ماده 53 ق.م.م)، مالیات مربوطه را به نرخ ماده 131 محاسبه نمود.

3- درصورتی‌که مالکِ ملک مورد اجاره بیش از یک نفر باشد، پس از کسر 25 درصد معافیت قانونی، ابتدا باید درآمد اجاره به نسبت مالکیت هر یک از مالکین مشخص شده و سپس بر اساس سهم آنان، مالیات به نرخ‌های ماده 131 محاسبه گردد.